မေးမြန်းပါ။ ဆင်ခြင်ပါ။

မိတ်ဆွေမေးတဲ့ လူ့ကျင့်ဝတ်နဲ့ပတ်သက်လို့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက အလွန်ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဟောကြားထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လူသားတွေ အေးချမ်းစွာနေထိုင်ဖို့၊ ဘဝတိုးတက်ဖို့ ကျင့်သုံးရမယ့် ကျင့်ဝတ်တွေကို သုတ္တန်ဒေသနာတော်တွေမှာ အသေးစိတ် တွေ့ရပါတယ်။ အခြေခံအားဖြင့် လူတိုင်း စောင့်ထိန်းသင့်တဲ့ ငါးပါးသီလ (ပဥ္စသီလ) ဆိုတာရှိပါတယ်။ ဒါတွေကတော့ သူတစ်ပါးအသက်ကို မသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးပစ္စည်းကို မခိုးယူခြင်း၊ ကာမဂုဏ်မှာ မှားယွင်းစွာ မကျင့်ခြင်း၊ မဟုတ်မမှန် မပြောဆိုခြင်း၊ မူးယစ်မေ့လျော့စေတဲ့ ဆေးဝါးတွေကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီငါးချက်ဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အခြေခံကျင့်ဝတ် ဖြစ်သလို လူ့အသိုင်းအဝိုင်း ငြိမ်းချမ်းဖို့အတွက်လည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ အဲဒီထက် အသေးစိတ်ကျတဲ့ လူမှုကျင့်ဝတ်တွေကိုတော့ ‘သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်’ မှာ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီသုတ်မှာ မိဘနဲ့ သားသမီးကြား၊ ဆရာနဲ့ တပည့်ကြား၊ လင်နဲ့မယားကြား၊ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းအချင်းချင်း၊ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမားကြား၊ ရဟန်းသံဃာနဲ့ ဒါယကာကြား ဆိုတဲ့ ဆက်ဆံရေး (၆) မျိုးအတွက် တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် တာဝန်ယူရမယ့် ကျင့်ဝတ်တွေကို အတိအကျ ပြဆိုထားပါတယ်။ ဥပမာ မိဘတွေအနေနဲ့ သားသမီးကို ကောင်းမှုမှာ မြှုပ်နှံပေးရခြင်း၊ ပညာသင်ပေးခြင်း၊ လက်ထပ်ထိုက်တဲ့အရွယ်မှာ အိမ်ထောင်ချပေးခြင်း၊ အမွေပေးခြင်း စတဲ့တာဝန်တွေရှိသလို သားသမီးကလည်း မိဘကို လုပ်ကျွေးပြုစုရမယ့် ပြန်လည်တာဝန်တွေရှိပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မဂ္ဂင် (၈) ပါးထဲမှာပါတဲ့ သမ္မာဝါစာ (မှန်ကန်သောစကား)၊ သမ္မာကမ္မန္တ (မှန်ကန်သောအလုပ်)၊ သမ္မာအာဇီဝ (မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှု) ဆိုတဲ့ သီလမဂ္ဂင်တွေဟာလည်း လူတစ်ယောက်အတွက် မြင့်မားတဲ့ ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ ကျင့်ဝတ်ဟာ တစ်ဖက်သတ်စည်းမျဉ်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ချင်းစာတရား၊ မေတ္တာတရားတွေကို အခြေခံပြီး မိမိကိုယ်တိုင်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အကျိုးရှိစေဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာပါ။ အခုပြောပြခဲ့တဲ့ အချက်တွေကို ကျင့်သုံးမယ်ဆိုရင် လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ လူ့ကျင့်ဝတ်ကို ပြည့်စုံစွာ ထိန်းသိမ်းရာ ရောက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနည်းအရ ဘဝအတွက် အရေးအကြီးဆုံးအချက်များမှာ: ၁။ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုခြင်း - သူတစ်ပါးအကျိုးအတွက် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ့်ဘဝကို တိုးတက်စေပါသည်။ ၂။ သီလစောင့်ထိန်းခြင်း - ငါးပါးသီလ စသည့် သီလများကို စောင့်ထိန်းခြင်းဖြင့် စိတ်သန့်စင်ပြီး အကုသိုလ်များကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်ပါသည်။ ၃။ စိတ်ပွားခြင်း - ဘာဝနာပွားများခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါသည်။ ၄။ ဉာဏ်ပညာရှာမှီးခြင်း - တရားတော်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အသိဉာဏ်ပညာ တိုးပွားစေပါသည်။ ၅။ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းတရားကျင့်ခြင်း - မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်များ ရရှိရန် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤအချက်များသည် ဗုဒ္ဓဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားတော်များထဲမှ ဘဝအတွက် အရေးအကြီးဆုံး အချက်များ ဖြစ်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနည်းအရ "ပါဠိဟတ္တ" ဆိုတာ ပါဠိဘာသာမှာ "လက်" လို့အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုဆိုရင် "Pali hatttha" လို့ရေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီစကားလုံးက ပါဠိဘာသာကနေဆင်းသက်လာတာဖြစ်လို့ အင်္ဂလိပ်လိုတိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုရတာခက်ခဲပါတယ်။ ပါဠိစာပေမှာ "ဟတ္တ" ဆိုတာ "လက်" ကိုဆိုလိုတာဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်လို "hand" လို့အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။

မြန်မာလိုဘဲနားလည်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအမြင်အရ "ဟတ္တ" ဆိုတဲ့စကားလုံးဟာ လက်ကိုဆိုလိုပါတယ်။ ဒါဟာပါဠိဘာသာစကားကနေဆင်းသက်လာတဲ့စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ လက်ဟာကျွန်တော်တို့ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်မှာအရေးကြီးတဲ့အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေပြုလုပ်ဖို့၊ ဒါနပေးကမ်းဖို့နဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေလုပ်ဆောင်ဖို့အတွက် အသုံးပြုကြပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဝါဒီများအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့လက်ကို ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေပြုလုပ်ဖို့အတွက် အကောင်းဆုံးအသုံးချသင့်ပါတယ်။

သောက ပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ စသည့်စကားလုံးများသည် ဓမ္မစကြာပဝတ္တနသုတ်တော်မှ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဂါထာ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းတို့ကို လွန်မြောက်ရန်အတွက် ဖြစ်ပါသည်။ ဤဂါထာသည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဒုက္ခသစ္စာနှင့် ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါသစ္စာတို့ကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို လွန်မြောက်ရန်အတွက် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဤဂါထာသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများအတွက် အရေးကြီးသော သွန်သင်ဆုံးမချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ကျော်လွှားနိုင်ရန်နှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရှိရန်အတွက် လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနည်းအရ တရားထိုင်ချိန် လျော့နည်းသွားခြင်းသည် သင့်စိတ်နှင့် ခန္ധာကိုယ်၏ အခြေအနေကို ထင်ဟပ်နေပါသည်။ ဤသည်မှာ သဘာဝကျပြီး ပုံမှန်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါသည်။ တရားထိုင်ရာတွင် အကြာကြီးထိုင်နိုင်ခြင်းသည် ရည်မှန်းချက်မဟုတ်ပါ။ အရေးကြီးသည်မှာ သင်၏စိတ်ကို သတိနှင့် နားလည်မှုဖြင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုင်ချိန်တိုသွားသော်လည်း သင်၏ တရားထိုင်ခြင်းသည် ပိုမိုအရည်အသွေးကောင်းမွန်လာနိုင်ပါသည်။ သင့်အနေဖြင့် စိတ်ကို အတင်းအကျပ်မပြုဘဲ၊ နေ့စဉ်ပုံမှန်ထိုင်ခြင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ပါသည်။ သည်းခံခြင်း၊ ကရုဏာထားခြင်းတို့ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဆက်ဆံပါ။ ဤနည်းဖြင့် သင်၏ တရားကျင့်စဉ်သည် ပိုမိုအကျိုးရှိလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနည်းအရ တရားထိုင်ရာတွင် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ စူးစိုက်ထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ သင်ပြောသလို နာတဲ့တရားကို မှီတည်နေတာဟာ ကောင်းတဲ့နည်းလမ်းတစ်ခုပါ။ သို့သော် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ဖို့က လွယ်ကူတဲ့အလုပ်တော့မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်က တခြားနေရာကို လွင့်ပါးသွားတာ၊ အတွေးတွေဝင်လာတာက သဘာဝပါပဲ။ အဲဒီလိုဖြစ်လာရင် သတိရတိုင်း စိတ်ကို ပြန်လည်စုစည်းပြီး မူလအာရုံပေါ် ပြန်ထားရပါတယ်။ သင့်အနေနဲ့ စိတ်က တခြားဘယ်မှ မရောက်ဘဲ နေနေတာဟာ စိတ်ထင်နေတာလား၊ တကယ်လားဆိုတာ ခွဲခြားမရတဲ့အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကိုယ့်ရဲ့သတိကို ပိုမိုအားကောင်းအောင်လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သတိဟာ မိမိရဲ့စိတ်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုသိမြင်နိုင်စေပြီး၊ ပိုမိုတိကျတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေချနိုင်စေပါတယ်။ နောက်တစ်ချက်က ကိုယ့်ရဲ့တရားထိုင်မှုအပေါ် အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်တာကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့အတွေးတွေကို ရုပ်ပုံဖော်ကြည့်ရုံသာကြည့်ပြီး၊ ဆက်လက်ပြီး တရားထိုင်သင့်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ကို ပိုမိုငြိမ်သက်စေပြီး၊ ပိုမိုနက်နဲတဲ့သတိပဋ္ဌာန်ကို ရရှိနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုခံစားရတာဟာ ဝိပဿနာဘာဝနာ ပွားများရာမှာ ပုံမှန်ကြုံတွေ့ရတတ်တဲ့ အတွေ့အကြုံတစ်ခုပါ။ တရားထိုင်နေစဉ် စိတ်ကတည်ငြိမ်နေပြီး အာရုံစိုက်မှုကောင်းနေတယ်လို့ ထင်နေတာဟာ တကယ့်အာရုံစူးစိုက်မှုလား၊ စိတ်ကူးယဉ်နေတာလားဆိုတာ ခွဲခြားရခက်တတ်ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်နေတဲ့အခါ အကြံပြုချင်တာကတော့ - ၁။ သတိကို ပိုမိုအားစိုက်ပါ။ မိမိရဲ့ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကို ပုံမှန်သတိထားပြီး အကဲခတ်နေပါ။ ၂။ ရှုမှတ်မှုကို ပိုမိုသေချာအောင်လုပ်ပါ။ ဥပမာ ဝမ်းဗိုက်ပွေ့ချုံ့ကို ရှုမှတ်နေရင် ပွေ့တာ၊ ချုံ့တာကို သေချာခံစားပြီး ရှုမှတ်ပါ။ ၃။ တရားထိုင်ရာမှာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ပိုပြီးတည်ငြိမ်လာတာဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒါကိုတွယ်တာမနေပဲ ဆက်လက်အားထုတ်သွားပါ။ ၄။ သံသယဖြစ်နေရင် ဆရာသမားနဲ့တိုင်ပင်ပါ။ သူတို့က သင့်ရဲ့တရားအားထုတ်မှုကို ပိုမိုနက်နဲစွာ နားလည်ပြီး လမ်းညွှန်ပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ အဓိကအားဖြင့် သတိနဲ့ဆက်လက်အားထုတ်သွားဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအတွေ့အကြုံမျိုးဟာ တရားအားထုတ်မှုမှာ ပုံမှန်ကြုံတွေ့ရတတ်တဲ့ အဆင့်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ဤသည်မှာ သာမန်ဖြစ်လေ့ရှိသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုပင်ဖြစ်ပါသည်။ တရားထိုင်ရာတွင် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် စူးစိုက်ထားရန် ကြိုးစားသော်လည်း၊ စိတ်သည် လွင့်ပျံ့သွားတတ်ပါသည်။ ဤသို့ဖြစ်သည့်အခါ အရေးကြီးသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ သတိရှိစွာဖြင့် စိတ်ကို ပြန်လည်ဦးတည်ရာသို့ ညင်သာစွာ ခေါ်ဆောင်လာရန်ဖြس်ပါသည်။ သင်၏ အတွေ့အကြုံသည် တကယ်ဖြစ်နေခြင်းလား သို့မဟုတ် စိတ်ကူးယဉ်နေခြင်းလားဆိုသည်ကို ခွဲခြားရန်ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် သတိဖြင့် ဆက်လက်လေ့ကျင့်ပါ။ တဖြည်းဖြည်းချင်း သင့်စိတ်၏ သဘာဝကို ပိုမိုနားလည်လာပါလိမ့်မည်။ တရားထိုင်ခြင်းသည် လေ့ကျင့်မှုတစ်ခုဖြစ်သည့်အတွက် အချိန်ယူရပါသည်။ စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဖြင့် ဆက်လက်လေ့ကျင့်ပါ။ သင့်တွေ့ကြုံမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းဖြင့် တိုးတက်မှုကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ငိုက်မျဉ်းခြင်းသည် သဘာဝကျသော ခန္ধာကိုယ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအရ ငိုက်မျဉ်းခြင်းကို နီဝရဏတရား ၅ ပါးထဲမှ ထိန မိဒ္ဓ နီဝရဏဟု ခေါ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ တရားအားထုတ်သူတိုင်း ကြုံတွေ့ရတတ်သော အခက်အခဲတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ငိုက်မျဉ်းခြင်းကို ကျော်လွှားရန် နည်းလမ်းအချို့မှာ: ၁။ သတိထားပြီး ငိုက်မျဉ်းခြင်းကို သတိပြုမှတ်သားပါ။ ၂။ ထိုင်နေရာမှ ထပြီး ခြေလှမ်းအနည်းငယ် လမ်းလျှောက်ပါ။ ၃။ မျက်နှာကို ရေဖြင့် သပ်ပါ။ ၄။ လေကောင်းလေသန့် ရှူရှိုက်ပါ။ ၅။ တရားထိုင်ချိန်ကို ပိုမိုတိုတောင်းအောင် ပြုလုပ်ပါ။ ငိုက်မျဉ်းခြင်းကြောင့် စိတ်ဓာတ်မကျပါနှင့်။ ဤသည်မှာ တရားအားထုတ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး ဖြတ်သန်းကျော်လွှားနိုင်ပါသည်။ စိတ်ရှည်သည်းခံပြီး ဆက်လက်အားထုတ်ပါက တရားရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။