မေးမြန်းပါ။ ဆင်ခြင်ပါ။

ဗုဒ္ဓဝါဒအမြင်အရ stress ဖြစ်ခြင်းသည် တဏှာ (တပ်မက်မှု)၊ ဒေါသ (အမျက်ထွက်ခြင်း)၊ မောဟ (မသိနားမလည်ခြင်း) စသည့် အကုသိုလ်တရားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လိုချင်တပ်မက်မှုများကြောင့် စိတ်ဖိစီးမှုခံစားရခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းများကြောင့် စိတ်ဒုက္ခရောက်ခြင်း၊ အခြေအနေများကို မှန်ကန်စွာ နားမလည်ခြင်းကြောင့် စိတ်ပူပန်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ဤအကျိုးဆက်များကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် ဗုဒ္ဓက သတိပဋ္ဌာန်တရားကို ကျင့်သုံးရန် ဟောကြားခဲ့ပါသည်။ ယခုဖြစ်ပေါ်နေသော အခြေအနေများကို သတိဖြင့် လေ့လာခြင်းဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုများကို လျော့ချနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

ဤမေးခွန်းသည် နက်နဲသော တရားဓမ္မဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာဖြစ်ပါသည်။ ကံနှင့် အကျိုးပေးခြင်းအကြောင်း နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်မှာ: ၁။ "မခံစားရဘဲ ကံတွေက ပြီးဆုံးသွားတယ်" ဆိုသည်မှာ ကံတိုင်းသည် အကျိုးပေးရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၂။ "အဟောသိကံ" ဆိုသည်မှာ အကျိုးမပေးနိုင်တော့သော ကံကို ဆိုလိုသည်။ ဤအချက်နှစ်ချက်ကို ညီညွတ်အောင် နားလည်ရန်မှာ: - ကံတိုင်းသည် အကျိုးပေးရန် အလားအလာရှိသော်လည်း၊ အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အကျိုးပေးနိုင်ခြင်း၊ မပေးနိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ - အဟောသိကံ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း ကံ၏ အကျိုးတစ်မျိုးဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထိုကံသည် အခြားနည်းဖြင့် အကျိုးပေးခြင်း မရှိတော့သော်လည်း၊ အဟောသိကံ ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ပြီးဆုံးသွားခြင်းဟု နားလည်နိုင်သည်။ - ကံ၏ အကျိုးပေးပုံသည် ရှုပ်ထွေးနက်နဲသဖြင့်၊ ကံတိုင်းသည် တစ်နည်းနည်းဖြင့် အကျိုးပေးသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ အချုပ်အားဖြင့်၊ ကံ၏သဘောကို ကျယ်ပြန့်စွာ နားလည်ခြင်းဖြင့် ဤအချက်နှစ်ချက်ကို ညီညွတ်စွာ လက်ခံနိုင်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနည်းအရ လူသားများအတွက် မှတ်ဉာဏ်တိုးတက်စေရန် အရေးကြီးဆုံးမှာ စိတ်ကိုလေ့ကျင့်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ သတိပဋ္ဌာန်တရားကဲ့သို့သော ဗုဒ္ဓဝေနေယျတရားများကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်းဖြင့် သတိနှင့် စူးစိုက်မှုစွမ်းရည်တိုးတက်လာပြီး မှတ်ဉာဏ်လည်း ကောင်းမွန်လာနိုင်ပါသည်။ စက်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်းထက် ကိုယ်တိုင်တရားအားထုတ်ခြင်းက ပိုမိုထိရောက်ပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ပြင်ပပစ္စည်းများအပေါ် မှီခိုခြင်းထက် ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို ပို၍အားပေးပါသည်။

စက္ခုံ ဥဒပါဒိ နောက်ကစာသားတတွဲလုံးမှာ "ဉာဏံ ဥဒပါဒိ ပညာ ဥဒပါဒိ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဤစာသားအတွဲဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သုတ္တန်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်ထဲက ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပထမဆုံး ဓမ္မဒေသနာကို ဖော်ပြထားတဲ့ သုတ္တန်ပါ။ ဤစာသားအတွဲရဲ့ အဓိပ္ပါယ်မှာ: "မျက်စိ (အသိဉာဏ်) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်၊ ဉာဏ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်၊ ပညာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်၊ အသိပညာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်၊ အလင်းရောင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်" လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဤစာသားအတွဲက ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်သွားတဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ အလင်းရောင်ကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေတဲ့ လူသားတွေအတွက် မဟာသစ္စာတရားကို သိမြင်ခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်း ပြသထားတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဤမေးခွန်းသည် ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးကြီးသော အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ရည်ညွှန်းနေပါသည်။ ဓမ္မစကြာ သုတ်တော်တွင် ဖော်ပြထားသော ပါဠိစာသား "စက္ခုံ ဥဒပါဒိ" သည် "မျက်လုံးဖွင့်လာခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ဤစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ - ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်လာသောအခါ၊ အမှန်တရားကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယခင်က မသိနားမလည်ခဲ့သော အရာများကို ရုတ်တရက် သိမြင်လာခြင်းကို ညွှန်းဆိုထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုးကြားမှုနှင့် ဉာဏ်ပညာ ဖွင့်လင်းလာခြင်းကို ဥပမာပေး ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

သောတာပန်နှင့် သကဒါဂါမ်တို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ရှိရန် လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် ရှိနေသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ပါသည်။ သူတို့သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကိလေသာများကို ပယ်သတ်နိုင်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော စွဲလမ်းမှုများ ကျန်ရှိနေပါသေးသည်။ သောတာပန်နှင့် သကဒါဂါမ်တို့၏ အမြင်နှင့် ပစ္စည်းများအပေါ် စွဲလမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍: ၁။ သူတို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အပြည့်အဝ မစွန့်လွှတ်နိုင်သေးပါ။ သို့သော် ပစ္စည်းများအပေါ် စွဲလမ်းမှုသည် လျော့နည်းသွားပြီး ဖြစ်သည်။ ၂။ သူတို့သည် ပစ္စည်းများ၏ မမြဲခြင်းသဘောကို သိမြင်နားလည်နေပြီ ဖြစ်သော်လည်း လုံးဝ မကင်းစင်နိုင်သေးပါ။ ၃။ သူတို့သည် ပစ္စည်းများကို သုံးစွဲခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းများ ရှိနေသော်လည်း ယခင်ကထက် ဓမ္မဒါနပေးကမ်းလှူဒါန်းမှုများ ပိုမိုပြုလုပ်လာကြသည်။ ၄။ ပစ္စည်းများအပေါ် တပ်မက်စွဲလမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ဆင်းရဲမှုများ လျော့နည်းသွားပြီ ဖြစ်သည်။ ၅။ သူတို့သည် ပစ္စည်းများ၏ အစစ်အမှန်တန်ဖိုးကို ပိုမိုနားလည်လာပြီး လောကီချမ်းသာထက် လောကုတ္တရာချမ်းသာကို ပိုမိုရှာဖွေလာကြသည်။ အချုပ်အားဖြင့် သောတာပန်နှင့် သကဒါဂါမ်တို့သည် ပစ္စည်းများအပေါ် စွဲလမ်းမှု လုံးဝမကင်းသေးသော်လည်း ယခင်ကထက် လျော့နည်းသွားပြီး ပိုမိုမှန်ကန်သော အမြင်ဖြင့် ပစ္စည်းများကို ကိုင်တွယ်အသုံးပြုလာကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဟုတ်ကဲ့၊ သင်၏မေးခွန်းကို ဖြေကြားပေးပါမည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာများအပေါ် စွဲလမ်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အဆင့်အလိုက် ကွာခြားမှုရှိပါသည်။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမရာဂ (ကာမဂုဏ်အပေါ်တပ်မက်မှု) နှင့် ဗျာပါဒ (ဒေါသ) တို့ကို အပြီးတိုင်ပယ်သတ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများအပေါ် စွဲလမ်းမှု လုံးဝကင်းစင်သွားပါသည်။ သောတာပန်နှင့် သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာမူ ပစ္စည်းဥစ္စာအပေါ် စွဲလမ်းမှု အချို့ကျန်ရှိနေပါသေးသည်။ သို့သော် ပုထုဇဉ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ သိသာစွာ လျော့နည်းသွားပါသည်။ သူတို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အသုံးပြုသော်လည်း မလွန်ကျူးဘဲ တောင့်တမှု၊ တပ်မက်မှုများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် သင်၏မှတ်သားချက်သည် မှန်ကန်ပါသည်။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သာလျှင် ပစ္စည်းဥစ္စာများအပေါ် ဥပါဒါန်စွဲလမ်းမှုမှ လုံးဝလွတ်မြောက်သွားပြီး၊ သောတာပန်နှင့် သကဒါဂါမ်တို့မှာ ထိုက်သင့်သလောက် စွဲလမ်းမှုကျန်ရှိနေသေးကြောင်း မှတ်သားနိုင်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ မိမိအပေါ် မိဘထက်ပို၍ ကျေးဇူးကြီးမားသောသူ ၃ မျိုးမှာ: ၁။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ - လူသားအားလုံးအတွက် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းတရားကို ဟောကြားပေးခဲ့သောကြောင့်။ ၂။ သာသနာ့ဒါယကာ - ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်သူများဖြစ်သောကြောင့်။ ၃။ ဆရာသမား - ပညာဗဟုသုတများ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် လူ့ဘဝတိုးတက်အောင် ကူညီပေးသောကြောင့်။ ဤပုဂ္ဂိုလ် ၃ မျိုးသည် မိဘထက်ပို၍ ကျေးဇူးကြီးမားသည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့သမိုင်းအရ ဗုဒ္ဓရဲ့တရားတွေကို နှုတ်မှတစ်ဆင့် ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှ စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တာကြောင့် မူရင်းအတိုင်း ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အချိန်ကာလကြာလာတာနဲ့အမျှ ဘာသာစကားပြောင်းလဲမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုပြောင်းလဲမှုတွေကြောင့် အနည်းငယ်ပြောင်းလဲမှုတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးတာက ဗုဒ္ဓရဲ့အဓိကဆုံးမချက်တွေဖြစ်တဲ့ သစ္စာလေးပါး၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး စတဲ့တရားတွေကတော့ မူလအတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ယုံကြည်ရပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဗုဒ္ဓရဲ့ဆုံးမချက်တွေကို လေ့လာတဲ့အခါ မိမိကိုယ်တိုင် အတွေ့အကြုံနဲ့ ဆန်းစစ်ဖို့လည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ဗုဒ္ဓဟာ ထာဝရဘုရားရှင် သို့မဟုတ် ဖန်ဆင်းရှင်အကြောင်း တိုက်ရိုက်ငြင်းပယ်ခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။ သို့သော် ဗုဒ္ဓဝါဒရဲ့ အခြေခံသဘောတရားတွေကတော့ ဖန်ဆင်းရှင်မရှိဘဲ ကမ္ဘာကြီးဟာ သဘာဝတရားအလိုက် ဖြစ်ပေါ်လာတယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဟာ အယူအဆတွေကို ဆွေးနွေးရာမှာ အလွန်သတိထားပြီး ချဉ်းကပ်ခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ လူသားတွေရဲ့ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရေးနဲ့ လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ အဓိကထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘုရားသခင်ရှိမရှိဆိုတာထက် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကံ၊ ကံ့အကျိုး စတဲ့ တရားတွေကိုသာ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး တိကျတဲ့ သုတ္တန်ကို ကိုးကားရမယ်ဆိုရင် ဗြဟ္မဇာလသုတ်ကို ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ကမ္ဘာဖန်ဆင်းရှင်အယူအဆကို ဗုဒ္ဓက ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တိုက်ရိုက်ငြင်းပယ်ခြင်းတော့ မရှိပါဘူး။